Ceci n'est pas une église

Magritte schilderde zijn pijp, maar op het einde van zijn leven schilderde Van Gogh de kerk van Auvers-sur-Oise, waar hij toen woonde. De kerk zelf ziet er donker, koud en streng uit. Er straalt geen licht uit de vensters, maar in de omgeving groeien bloemen in de zon. In de schaduw van de kerk groeit niets. Een vrouw is op weg zonder op de kerk te letten, wellicht zonder te beseffen dat er een kerk is.

Dit is de stenen kerk die jaren geleden in het centrum van de samenleving werd neergezet en vanuit deze positie nog steeds verwacht dat men haar bezoekt en trouw blijft. Zij vertegenwoordigt het soort christendom dat zegt: "Kom naar ons toe en hoor het evangelie in de heilige bescherming van de kerk en haar gemeenschap".

Maar heeft God niet meer welbehagen in een onopvallende, doch meevoelende knecht die het goede van God bij de mensen brengt? (Jes.42:1-4) Jezus' doen en laten was helemaal bepaald door deze goddelijke missie. En zoals hij gezonden was door zijn Vader, heeft Jezus ook zijn discipelen gezonden (Johannes 20:21). Daarom zouden wij in de kerk eerder een mentaliteit verwachten die getekend is door de dynamiek van een gezondene dan door de status van een gevestigde. Blijkbaar is lang geleden iets fout gegaan, waardoor de kerk zichzelf niet meer ziet als een lichaam van schapen die onder de wolven gezonden zijn (Mattheus 10:16), maar als een instituut dat perse deel wil uitmaken van het establishment. Nochtans zijn zij die Christus kennen of liefhebben heel anders dan doorsnee-mensen (Efezen 4:20ev; Johannes 14:21). Wegens hun afwijkende principes en levensstijl bevinden zij zich weldegelijk aan de rand van de samenleving; en hun boodschap trekt mensen weg uit de heersende mentaliteit (2 Korintiërs 6:16,17). Als de kerk echter niet door haar liefdesrelatie met Christus gedreven wordt, om de mensen te gaan overtuigen (2 Korintiërs 5:11,14), kan zij misschien nog wel statussymbolen oprichten, maar verliest zij in ieder geval haar uitstraling. Openbaring 2:4,5 noemt dat, in de brief aan de gemeente te Efese, een gevallen kerk die haar kandelaar ontnomen wordt. Die kerk functioneert niet langer als lichaam van Christus maar ze valt uiteen en verdwijnt, op een donkere, koude ruïne na.

Jezus, die zijn kerk, of beter gezegd zijn ekklesia (=vergadering), zou bouwen (Mattheus 16:18) heeft nooit gesuggereerd dat zijn discipelen zich ergens zouden vestigen. Zelf had Hij geen steen om zijn hoofd op te leggen, laat staan een hoofdkwartier of een vergaderzaal. Vlak voor zijn vertrek, bij de hemelvaart, moest hij zelfs zijn discipelen op het hart drukken om nog even in de stad te blijven, tot ze de kracht van de Heilige Geest ontvangen hadden, vooraleer zij de wereld zouden intrekken (Lucas 24:47-49). De kerk zal haar missie maar kunnen vervullen, of zichzelf kunnen zijn, als zij vijandig gebied binnentrekt om het goede van God bij de mensen te brengen. Als de kerk geassocieerd wordt met een gebouw, heeft ze de bal duidelijk misgeslagen. Haar plaats is waar het alledaagse leven zich afspeelt, niet als monumentale aantrekkingspool maar als barmhartige trooster, verzoener en brenger van het goede nieuws van Gods overwicht. Haar gebed en haar streven is om recht, vriendschappen en herstel door bekering in de samenleving te zien groeien, zonder zich zorgen te maken over haar aantal bezoekers.